Yazılım Projesi Terimleri Sözlüğü: API, SLA, MVP, Sprint ve Diğerleri (Patron Dilinde)
Yazılım toplantısında “API'yi webhook'la bağlarız, staging'de test edip sprint sonunda deploy ederiz” cümlesini anlamadıysanız yalnız değilsiniz. 40'a yakın terimi, patron dilinde ve her birinde “sormanız gereken soru”yla açıklıyoruz.
Kısaca: Yazılım projelerinde kullanılan terimleri bilmek mühendis olmanızı gerektirmez; ama doğru soruyu sorabilmenizi sağlar. Bu sözlük, işletme sahibi ve yöneticilerin teklif toplantılarında, proje yönetiminde ve sözleşmede en sık karşılaştığı terimleri sade Türkçe ve “bu terim geçtiğinde ne sormalı?” notuyla açıklar. Terimler kategorilere ayrılmıştır: proje yönetimi, yazılım parçaları, altyapı ve yayın, kalite ve güvenlik, ürün ve iş modeli, sözleşme ve bakım. Bir terimi anlamadığınızda çekinmeyin: iyi bir ekip, kavramı sizin dilinizle anlatabilmelidir.
Son güncelleme: Ekim 2026
Nasıl kullanmalı?
Sözlüğü baştan sona okumak zorunda değilsiniz. Toplantıdan önce hızlıca göz atın ya da duyduğunuz terimi aratın. Her terimde üç şey bulacaksınız: ne demek, neden önemli, ne sormalı.
1) Proje yönetimi terimleri
| Terim | Ne demek? | Ne sormalı? |
|---|---|---|
| Kapsam (scope) | Projede yapılacak işlerin ve yapılmayacak işlerin yazılı tanımı | “Kapsam dışı maddeler yazılı mı?” |
| Gereksinim (requirement) | Sistemin yapması gereken iş (ör. “müşteri sipariş geçmişini görebilmeli”) | “Gereksinimleri kim onaylıyor, nasıl değişiyor?” |
| MVP | Minimum uygulanabilir ürün: fikri gerçek kullanıcıyla test etmeye yetecek en küçük sürüm | “İlk sürümde neler var, neler sonra?” — MVP rehberimiz |
| Prototip / wireframe | Ekranların çizim veya tıklanabilir taslağı; kodlamadan önce akışı görmek için | “Kodlamaya başlamadan önce akışı görebilir miyim?” |
| Sprint | Genellikle 1–4 haftalık kısa çalışma dönemi; sonunda çalışan bir parça teslim edilir | “Her sprint sonunda ne görüp onaylayacağım?” |
| Agile (çevik) | Kısa döngülerle ilerleyip geri bildirimle yön düzeltme yaklaşımı | “Bütçe ve takvimi çevik yöntemde nasıl kontrol edeceğiz?” |
| Scrum / Kanban | Çevik çalışma yöntemleri; iş listesinin ve akışın yönetim biçimi | “İş listesini (backlog) ben de görebilir miyim?” |
| Backlog | Yapılacak işlerin öncelik sırasına dizilmiş listesi | “Önceliği kim belirliyor?” |
| Kilometre taşı (milestone) | Önemli bir teslimat noktası; ödeme planı sıklıkla buna bağlanır | “Ödeme hangi kilometre taşına bağlı?” |
| Kabul kriteri | Bir işin “bitti” sayılması için sağlanması gereken koşullar | “Bu özelliğin tamam sayılması için ne gerekir?” |
| UAT (kullanıcı kabul testi) | Teslimden önce sizin/kullanıcıların gerçek senaryolarla yaptığı test | “UAT için ne kadar süre ayrıldı?” |
| Change request (değişiklik talebi) | Kapsam dışı yeni istek | “Değişiklik talebi nasıl fiyatlanıyor?” |
Teklif ve fiyatlandırma tarafı için yazılım projesi fiyatlandırma modelleri yazımıza bakın.
2) Yazılımın parçaları
| Terim | Ne demek? | Ne sormalı? |
|---|---|---|
| Frontend (ön yüz) | Kullanıcının gördüğü ve tıkladığı kısım: sayfalar, düğmeler, formlar | “Mobilde ve farklı tarayıcılarda test ediliyor mu?” |
| Backend (arka yüz) | Sunucuda çalışan iş mantığı: kayıt, hesaplama, yetkilendirme | “İş kuralları nerede çalışıyor?” |
| Veritabanı (database) | Verinin saklandığı yer (müşteriler, siparişler, ürünler) | “Yedeklemesi ve güvenliği nasıl?” |
| API | İki yazılımın birbiriyle konuşma arayüzü; “garson” gibi: siparişi alır, mutfağa iletir, cevabı getirir | “Hangi sistemlerle API üzerinden konuşacağız? Dokümantasyonu var mı?” |
| Webhook | Bir olay olunca (yeni sipariş) sistemin başka sistemi otomatik çağırması | “Kaçırılan bildirimler yeniden işleniyor mu?” |
| Entegrasyon | İki sistemin veri paylaşacak şekilde bağlanması | “Veri hangi yönde, ne sıklıkta akıyor?” — entegrasyon rehberimiz |
| SDK / kütüphane | Hazır kod parçaları; işi hızlandırır | “Lisansları ve güncellemeleri nasıl yönetiyorsunuz?” |
| Çerçeve (framework) | Yazılımı hızlı ve düzenli kurmaya yarayan hazır iskelet (ör. Next.js, Laravel) | “Neden bu çerçeveyi seçtiniz? Geliştirici bulmak kolay mı?” |
| Yönetim paneli (admin panel) | Ekibinizin içeriği ve veriyi yönettiği iç ekran | “Hangi rollere hangi yetkiler verilecek?” — panel tasarımı yazımız |
| Çok kiracılı (multi-tenant) | Tek yazılımın birçok müşteriyi, verilerini ayırarak ağırlaması (SaaS'ta tipik) | “Müşteri verileri birbirinden nasıl ayrılıyor?” |
| Monolit / mikroservis | Tek parça mı yoksa küçük bağımsız servisler mi mimarisi | “Bu proje için neden bu seçim?” — mikroservis rehberimiz |
| Açık kaynak (open source) | Kaynak kodu herkese açık, belirli lisansla kullanılabilen yazılım | “Kullanılan bileşenlerin lisansı ticari kullanıma uygun mu?” |
3) Altyapı ve yayın
| Terim | Ne demek? | Ne sormalı? |
|---|---|---|
| Sunucu (server) / bulut (cloud) | Yazılımın çalıştığı bilgisayar; bulutta kiralanır | “Sunucu hesabı kimin adına açılıyor?” |
| Barındırma (hosting) | Siteyi/uygulamayı çalıştıran hizmet | “Aylık maliyeti ve kapasitesi nedir?” |
| Alan adı (domain) | Site adresi (ornek.com) | “Alan adı kimin adına kayıtlı?” |
| SSL / HTTPS | Tarayıcı ile sunucu arasındaki şifreli bağlantı | “Sertifika otomatik yenileniyor mu?” |
| Ortamlar: geliştirme, test (staging), canlı (production) | Yazılımın farklı aşamalardaki kopyaları; canlıya çıkmadan önce test ortamında denenir | “Canlıya almadan önce staging'de deneyebilir miyim?” |
| Deploy (yayına alma) | Yeni sürümün canlıya taşınması | “Yayın sırasında kesinti olur mu? Geri dönülebilir mi?” |
| CI/CD | Kodun otomatik test edilip yayına alınması | “Yayın süreci otomatik mi, hata riski nasıl azaltılıyor?” |
| Versiyon kontrolü (Git, repository/repo) | Kodun tarihçesini ve ekip çalışmasını yöneten sistem; kodun saklandığı depo | “Repo kimin hesabında? Bana erişim verilecek mi?” |
| Yedekleme (backup) | Verinin güvenli kopyası | “Geri yükleme test ediliyor mu?” |
| Ölçeklenebilirlik | Kullanıcı ve veri artınca sistemin yavaşlamadan büyüyebilmesi | “Kaç kullanıcıya göre tasarlandı?” |
| CDN | İçeriği dünyanın farklı noktalarından hızlı sunan dağıtık ağ | “Görseller ve dosyalar nasıl sunuluyor?” |
4) Kalite, güvenlik ve performans
| Terim | Ne demek? | Ne sormalı? |
|---|---|---|
| Bug (hata) | Yazılımın beklenmedik veya yanlış davranışı | “Hata nasıl bildiriliyor, ne kadar sürede düzeliyor?” |
| Hotfix | Acil hatayı hızlıca düzeltip yayına almak | “Kritik hata için acil yayın süreci var mı?” |
| Test (otomatik / manuel) | Yazılımın doğru çalıştığını kontrol etmek | “Hangi testler yapılıyor?” |
| Refactoring | Yazılımın dışarıdan davranışını değiştirmeden iç düzenini iyileştirmek | “Bakım için kod kalitesine zaman ayrılıyor mu?” |
| Teknik borç | Hızlı çözüm uğruna biriken, sonra ödenmesi gereken kalite eksiği | “Geliştirme hızlıyken hangi tavizler veriliyor?” |
| Kod incelemesi (code review) | Yazılan kodun başka bir geliştirici tarafından kontrolü | “Kodlar gözden geçiriliyor mu?” |
| Performans | Sayfa hızı ve sistemin tepki süresi | “Hız hedefiniz nedir, nasıl ölçüyorsunuz?” |
| Penetrasyon (sızma) testi | Güvenlik açıklarını bulmak için kontrollü saldırı denemesi | “Gerekli mi, kim yapacak?” |
| OWASP | Web güvenliği risklerini sınıflayan topluluk ve liste | “Güvenlik kontrolleri OWASP listesine göre yapılıyor mu?” — güvenlik rehberimiz |
| MFA / 2FA | İkinci doğrulama adımı (SMS, uygulama kodu) | “Yönetici hesaplarında zorunlu mu?” |
| KVKK | Türkiye'de kişisel verilerin korunması kanunu | “Kişisel veri işleniyor mu, uyum için ne yapılıyor?” |
5) Ürün ve iş modeli terimleri
| Terim | Ne demek? | Ne sormalı? |
|---|---|---|
| SaaS | Yazılımı satın almak yerine abonelikle kullanmak | “Aylık maliyet neleri kapsıyor?” — abonelik modeli rehberimiz |
| PWA | Ana ekrana eklenebilen, uygulama gibi çalışan web uygulaması | “Mobil uygulama yerine PWA yeterli mi?” — karşılaştırma yazımız |
| UX / UI | Kullanıcı deneyimi / arayüz tasarımı | “Gerçek kullanıcıyla test edilecek mi?” |
| CRM / ERP | Müşteri ilişkileri / kurumsal kaynak planlama yazılımı | “Mevcut sistemlerle nasıl entegre olacak?” — CRM, ERP |
| RAG | Yapay zekânın cevap vermeden önce şirket belgelerinizde arama yapması | “Cevaplar hangi kaynaktan geliyor, kaynak gösteriyor mu?” — RAG rehberimiz |
| Chatbot / AI asistan | Yazılı veya sesli sohbetle yanıt veren yazılım | “İnsana devir kuralları ne?” — chatbot rehberimiz |
| Dönüşüm oranı (conversion) | Ziyaretçilerin hedeflenen eylemi yapma yüzdesi | “Dönüşüm takibi kurulu mu?” |
| ROI | Yatırımın geri dönüşü | “Başarıyı hangi sayıyla ölçeceğiz?” — yapay zekâ ROI yazımız |
6) Sözleşme, destek ve bakım
| Terim | Ne demek? | Ne sormalı? |
|---|---|---|
| SLA | Hizmet seviyesi sözleşmesi: yanıt/çözüm süresi, erişilebilirlik gibi ölçülebilir taahhütler | “Kritik sorunda yanıt ve çözüm süresi nedir?” — bakım ve SLA rehberimiz |
| Uptime (erişilebilirlik) | Sistemin çalışır durumda olduğu sürenin oranı | “Ölçüm nasıl yapılıyor, tutmazsa ne olur?” |
| RTO / RPO | Kesintiden sonra en geç ne sürede dönülecek / en çok ne kadar veri kaybı kabul | “Bizim için kabul edilebilir kayıp ve kesinti nedir?” |
| NDA | Gizlilik sözleşmesi | “Proje öncesi NDA imzalanabilir mi?” |
| Fikri mülkiyet / kaynak kod devri | Kodun ve tasarımın kime ait olacağı | “Ödeme sonrası kaynak kod bana teslim ediliyor mu?” |
| Garanti süresi | Teslimden sonra kapsamdaki hataların ücretsiz düzeltildiği dönem | “Başlangıcı ve kapsamı nedir?” |
| Bakım sözleşmesi | Yayın sonrası güncelleme, destek ve geliştirme düzeni | “Neleri kapsıyor, aylık ücreti ne?” |
| Dokümantasyon | Sistemin kurulum ve kullanım yazılı belgeleri | “Teslimde hangi belgeler verilecek?” |
| Devir teslim (handover) | Projenin başka bir ekibe sorunsuz aktarılması | “Ayrılırsam süreç nasıl işler?” |
Firma seçerken bu terimleri sorulara dönüştüren yazılım firması seçerken sorulacak 15 soru rehberimizi de inceleyin.
Toplantıda işe yarayan 8 cümle
Teknik bir terimle karşılaştığınızda şu cümleler sizi korur:
- “Bunu bir iş örneğiyle anlatır mısınız?”
- “Bu bana ne kazandırır / ne riskini azaltır?”
- “Bunu yazılı olarak teklife ekleyebilir miyiz?”
- “Alternatif nedir, neden bunu öneriyorsunuz?”
- “Bu ek bir maliyet getirir mi?”
- “Bunu ne zaman, nasıl test edebilirim?”
- “Bunun sahibi (hesap, kod, alan adı) kim olacak?”
- “Sorun çıkarsa kime, nasıl ulaşırım?”
Sık karıştırılan terim çiftleri
- Garanti ≠ Bakım. Garanti, teslim edilen kapsamdaki hataları ücretsiz düzeltmedir; bakım ise sürekli bir hizmettir.
- Yanıt süresi ≠ Çözüm süresi. Biri ilk dönüş, diğeri sorunun bitirilmesi.
- MVP ≠ Düşük kaliteli ürün. Az özellikli ama çalışan ve güvenli ilk sürümdür.
- Staging ≠ Canlı. Test ortamı ve gerçek kullanıcıların kullandığı ortam farklıdır.
- Yedek ≠ Geri yüklenebilirlik. Yedeğin geri yüklenebildiği test edilmelidir.
- Frontend ≠ Backend. Güzel bir arayüz, arka yüzün sağlam olduğunu göstermez.
- Açık kaynak ≠ Bedava ve risksiz. Lisans ve güvenlik güncellemeleri yönetilmelidir.
Aktaş Digital ile sade iletişim
Projelerde terimleri sizin dilinizle anlatmayı ilke ediniyoruz: teklif aşamasında kapsam ve maliyet dökümünü açık yazıyor, süreç boyunca çalışan sürümleri gösteriyor ve teslimden sonra da destek veriyoruz. Teknik karar gerektiren her konuda — mimari, entegrasyon, güvenlik, bakım — gerekçesini anlaşılır biçimde paylaşıyoruz. İhtiyacınızı özellik listesine dökmek için Yazılım Özellik Üretici aracını deneyebilir, ardından teklif formumuzdan bize yazabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
API'yi çok duyuyorum; en basit hâliyle nedir?
İki yazılımın birbiriyle konuşması için kullandığı standart arayüzdür. Örneğin e-ticaret siteniz, kargo firmasının API'siyle konuşup etiket oluşturur. API'ye sahip olmak, sistemlerin birbirine bağlanabilmesini kolaylaştırır.
MVP ile prototip arasındaki fark nedir?
Prototip, ürünün nasıl görüneceğini ve çalışacağını gösteren taslaktır; çoğu zaman gerçek işlevi yoktur. MVP ise gerçek kullanıcıyla kullanılabilen, çalışan en küçük üründür.
Sprint ve milestone aynı şey mi?
Hayır. Sprint, kısa bir çalışma dönemidir (ör. iki hafta). Milestone (kilometre taşı) ise önemli bir teslimat noktasıdır ve birkaç sprint sonunda ulaşılabilir.
SLA'yı sözleşmede mutlaka istemeli miyim?
Sürekli çalışan ve işiniz için kritik sistemlerde evet; küçük bir kurumsal sitede daha hafif bir plan yeterli olabilir. Önemli olan, sorun çıktığında kime, ne kadar sürede ulaşacağınızı yazılı bilmenizdir.
“Teknik borç” kötü bir şey mi?
Bazen bilinçli bir tercihtir (hızlı çıkış için basit çözüm); sorun, borcun yönetilmeden birikmesidir. Ekibinize nerede, neden borç aldıklarını ve ne zaman ödeyeceklerini sorun.
Hangi terimleri bilmem yeterli?
Başlangıç için kapsam, MVP, sprint, API, entegrasyon, staging/canlı, yedekleme, SLA, bakım ve kaynak kod mülkiyeti terimleri toplantıların büyük kısmını anlamanızı sağlar. Gerisini ihtiyaç oldukça sormak yeterlidir.
Sonuç
Teknik terimler bir engel değil, doğru soruyu sormanızı sağlayan bir araçtır. Bu sözlüğü toplantıdan önce hızlıca gözden geçirin, anlamadığınız her terimde bir iş örneği isteyin ve kapsam, sahiplik, test ve bakım gibi konuları yazılı hale getirin. Bugün yapabileceğiniz ilk iş: elinizdeki bir yazılım teklifinde anlamadığınız terimleri işaretleyip firmadan bunları sade Türkçe açıklamasını istemek.
